«حمدیه» در عراق؛ بازتولید دروغین سهگانه «ایران-تشیع-داعش» در رسانههای عربی
⚡️ سریالهای رمضان ۲۰۲۶ جهان عرب؛ صحنه نبرد جریانهای فکری (۲)
💥 «حمدیه» در عراق؛ بازتولید دروغین سهگانه «ایران-تشیع-داعش» در رسانههای عربی
به قلم: سید علی بطحائی
🎞 ماه رمضان در سالهای اخیر به عرصه رقابت رسانهای کشورهای عربی تبدیل شده است؛ رقابتی که گاه از مرز سرگرمی فراتر رفته و به مناقشات هویتی و مذهبی بدل میگردد. سریال «حمدیه» که قرار است از شبکه MBC عراق پخش شود، نمونهای جدید از این دست تولیدات است. این سریال با داستانی جنجالی، واکنشهای گستردهای در سطوح مردمی، رسانهای و رسمی عراق برانگیخته و نگرانیهایی را درباره تأثیر آن بر روابط ایران و عراق ایجاد کرده است. این یادداشت با بهرهگیری از آخرین اطلاعات موثق، به تحلیل ابعاد مختلف این سریال میپردازد.
یکم. سریال «حمدیه» داستان دختری یتیم و سنیمذهب از جنوب عراق را روایت میکند که به منطقه کاظمین بغداد (با اکثریت شیعه) آواره میشود. او در آنجا با شخصیتی به نام «جوان ایرانی» آشنا شده و وارد رابطهای نامشروع میگردد که حاصل آن تولد فرزندی به نام «مهدی» است. نکته بسیار تأملبرانگیز آنکه این فرزند در ادامه داستان به گروه تروریستی داعش میپیوندد. این پیوند روایی، آشکارا به دنبال القای سهگانه «تشیع - ایرانیگری - داعش» به مثابه یک زنجیره علّی و معلولی است. فیلمنامه با استفاده از کلیشههای تفرقهافکن، نه تنها دوگانههای سنی-شیعه و عرب-عجم را تقویت میکند، بلکه با پیوند زدن ایرانیان به فساد اخلاقی و سپس افراطگرایی، تلاشی هدفمند برای بازنویسی روایتهای اجتماعی رایج در منطقه انجام میدهد.
دوم: واکنش به این سریال حتی پیش از پخش، گسترده و قابل توجه بوده است. مهمترین بازتاب، سخنان حجتالاسلام سید صدرالدین قبانچی، امام جمعه نجف اشرف، بود که سریال را «انحرافی و فاسد» خواند و از نویسنده آن به عنوان «نویسندهای بعثی متواری» یاد کرد. همچنین پارلمان عراق از کمیسیون ارتباطات و رسانه خواسته است مسئولان شبکه MBC عراق را برای ارائه توضیحات رسمی احضار کنند. این سطح از واکنش نهادهای رسمی، نشاندهنده حساسیت بالای جامعه عراق نسبت به هرگونه اقدامی است که انسجام اجتماعی این کشور را تهدید کند. عراق با تجربه سالها اشغال، جنگ داخلی و حضور گروههای تروریستی، امروز بیش از هر زمان نیازمند حفظ همبستگی میان گروههای مختلف مذهبی و قومی خود است.
سوم: روابط ایران و عراق پس از سالها تنش، در دو دهه اخیر به مرحله تازهای از همکاری و تفاهم وارد شده است. اشتراکات عمیق مذهبی، فرهنگی و اجتماعی، به ویژه وجود عتبات عالیات و حضور میلیونی زائران ایرانی، دو کشور را به هم پیوند داده است. در چنین شرایطی، تولید سریالی که تصویری مخدوش از ایرانیان و شیعیان ارائه میدهد، میتواند به عامل تنشزا در افکار عمومی تبدیل شود. انتخاب ماه رمضان - که ماه وحدت و همدلی اسلامی است - برای پخش چنین اثری، نشاندهنده اهدافی فراتر از سرگرمیسازی است. این سریال با بازنویسی تاریخ معاصر و القای «سوءتفاهم ساختاری» میان دو ملت، میتواند زمینهساز بدبینی نسل جدید عراق نسبت به ایرانیان شود.
چهارم: سریال «حمدیه» بخشی از جریان گستردهتری است که با سرمایهگذاری بر شکافهای موجود، به دنبال بازتعریف روابط اجتماعی و مذهبی در منطقه میباشد. واکنش به چنین آثاری نیازمند هوشمندی و پرهیز از شتابزدگی است:
سطح نخست: واکنش دیپلماتیک - وزارت امور خارجه میتواند از طریق رایزنی با مسئولان عراقی و شبکه MBC، ضمن اعلام نگرانی، خواستار پرهیز از پخش آثاری شود که به روابط دوستانه دو کشور لطمه میزند.
سطح دوم: واکنش نخبگان و رسانهای - تولید محتوای تحلیلی و روشنگر برای نقد علمی فیلمنامه و حضور در شبکههای اجتماعی عربی برای گفتوگوی مستقیم با مخاطبان عراقی.
سطح سوم: واکنش مردمی - تقویت ارتباطات مردمی و نمایش تصویر واقعی از ایرانیان در سفرهای زیارتی و تعاملات فرهنگی.
✔️ بهترین پاسخ به این پروژههای رسانهای، تقویت روابط انسانی و فرهنگی میان دو ملت است. دوستی دیرینه ایران و عراق از جنس روایتهای رسانهای سطحی نیست که با چند سریال قابل خدشه باشد، اما هوشیاری و واکنش بهموقع، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ این دوستی در برابر توطئههای تفرقهافکن است.
النهایه: این سریال رمضانی مسموم با لایههای پنهان خود، در صدد نشانهگیری علیه تشیع و ایران است و میکوشد با تحریک احساسات قومی و مذهبی، موجی از غیرت کور و تنفر را در بین برادران اهلسنت عراق علیه همکیشانشان برانگیزد. دال مرکزی این سریال تفرقه انگیز، حامل پیامهایی پنهان برای دامن زدن به شکاف و واگرایی مذهبی است؛ جایی که با هدف قرار دادن ایران و تشیع، سعی در شعلهور ساختن حس تعصب و کینه در جامعه اهلسنت عراق دارد.